İnsülin Direnci Nedir? [Belirtileri, Nedenleri ve Tedavisi]

📌 İnsülin Direnci Nedir: İnsülin hormonuna karşı karaciğer, kas ve yağ dokusu gibi yapılar başta olmak üzere biyolojik yanıtta meydana gelen bir tür bozulmadır. Yani dokularda yeterli insülin olmasına rağmen insülin hormonunun biyolojik etkilerini gösteremediği durumdur. İnsüline karşı gelişen bu duyarsızlık sonucunda insülin hormonu kan şekerini düşüremediği için kan şekeri düzeyi yüksek kalır ve bu duruma cevap olarak pankreastan daha yüksek düzeyde insülin sentezi gerçekleşir. Yani insülin direncinin gelişmesi adeta bir kısır döngüye yol açar.

İnsülin Direnci Belirtileri Nelerdir?

• Yemek sonrasında sık ve çabuk acıkma, yemekte geç doyma, sık sık tatlı yeme isteği
• Aşırı ve kontrolsüz bir şekilde kilo artışı yaşanması ve kilo vermede zorluk çekilmesi
• Karaciğerin yağlanmasıyla genişleyen bel çevresi (erkeklerde 95 cm, kadınlarda 85 cm)
• Özellikle açken elde ve ayakta titreme yaşanması, soğuk terleme, üşüme ve baygınlık
• Yemekten sonra uyku basması, konsantrasyon ve algılama güçlüğü, kronik yorgunluk
• Özellikle koltuk altı, kasık ve boyun bölgelerinde esmerleşme ve lekelenme görülmesi
• Deride yumuşama, adet düzensizlikleri, aşırı tüylenme ve vücudun direncinde azalma

İnsülin Direnci Neden Olur?

İnsülin direnci genellikle genetik bir kusur veya gelişimle ilgili bir sorun değildir. Bu aslında genlerle uyum içinde beslenilmediği gerçeğinin bir sonucudur. İnsülin direncinde beslenmenin etkisi yadsınamaz. Teknolojinin gelişmesiyle birlikte besinlere ulaşmak her geçen yüzyılda daha kolaylaşmış olsa da buna paralel olarak besinlerin besleyicilikleri düşmüş ve kalori değerleri de artmıştır. Teknolojideki gelişmeler bunların yanı sıra bilgisayar odaklı ve hareketsiz bir çalışma şekliyle fast food tüketimini beraberinde getirmiştir. Bu da insülin direncinin temel sebebidir.

Ailesinde insülin direnci veya tip 2 diyabet hastası olan kişilerin, genetik etkenler sebebiyle insülin direnci oluşturması ihtimali daha yüksektir. Bununla beraber özellikle karın bölgesinde yağlanma görülmesi, obezite, aktif olmayan hayat tarzı, karbonhidrat ağırlık diyet, gebelikte diyabet, alkolden bağımsız karaciğer yağlanması, polikistik over sendromu, sigara içme, ileri yaş (özellikle 45 yaş ve sonrası), D vitamini eksikliği, hormonal bozukluklar, uyku apnesi gibi uyku rahatsızlıkları, bazı ilaçların ve hastalıkların vücuttaki istenmeyen yan etkileri ve çeşitli sebeplerden ötürü bağırsak mikrobiyotasının bozulması insülin direnci riskini artırmaktadır.

İnsülin Direnci Tedavisi Nasıl Yapılır?

1- İnsülin Direnci Tanısı Nasıl Konulur?

İnsülin direnci tanısında açken yapılan kan şekeri ve insülin testi belirleyici olmaktadır. Gerekli durumlarda ‘şeker yükleme testi’ ile kan şekeri ile insülin değerlerinin değişimine bakılarak da değerlendirme yapılabilmektedir. İnsülin direncini ölçmenin en iyi yolu HOMA-IR testi olmakla birlikte aslında bu test ile ölçülen şey hücre zarlarının ne oranda bozulduğu yani sertleştiğidir. Bu testin sonucunda ortaya çıkan değerin 2.5 ve üzerinde olması insülin direncinin varlığını göstermektedir. İnsülin direnci teşhisi yapılırken değerlendirilen diğer parametreler şunlardır:

• Açlık Plazma Glikoz Testi: 8 saat açlığın sonunda kandaki şeker düzeyini ölçer. Desilitrede 100 mg’ın altı normalken, 100-125 mg arası gizli diyabete, 126 mg’ın üstü diyabete işarettir.

• Oral Glikoz Tolerans Testi (OGTT): 8 saat açlığın sonunda kişiye belli bir miktarda şekerli çözelti verildikten 2 saat sonra kişinin kan dolaşımındaki şeker düzeyini ölçer. Desilitrede 140 mg’ın altı normalken, 140-199 mg arası gizli diyabete, 200 mg’ın üstü diyabete işarettir.

• HbA1c Testi: Kişinin son 2-3 aydaki ortalama kan şekerini yüzdelik cinsten ölçer. A1c değeri için %5.7’in altı normalken, %5.7-%6.4 arası gizli diyabete ve %6.5’in üstü diyabete işarettir.

• Açlık İnsülin Testi: 8 saat açlığın sonunda kandaki insülin düzeyini ölçer. uIU/mL olarak 5’in altı normalken, 5-8 arası gizli diyabete, 8’in üstü diyabete işarettir. (Bunda fikir birliği yoktur!)

2- İnsülin Direnci Nasıl Düşürülür?

✅ İnsülin direncini kırmak, yaşam ve beslenme biçimi değişikliği ile mümkündür ve oldukça kolaydır. Bunun ilk ve en önemli adımı sağlıklı beslenmedir. Bu sebeple sağlıklı kaynaklardan protein, probiyotik ve posa (lif) alımı artırırken; gluten alımını ve glisemik yükü azaltmak faydalı olacaktır. Ayrıca düzenli olarak sağlıklı yağlar, omega-3 yağ asitlerini içeren besinler, yeşil çay, tarçın, berberin ve magnezyum takviyesi tüketmekte insülin direncine karşı etkili olmaktadır. (3✓) (4✓) (5✓) (6✓) (7✓) (8✓) İnsülin direncine karşı etkili başka gıdalar da mevcut olup; öğünlerin ve kalori alımının planlanması insülin direnci tedavisinin en önemli adımıdır.

✅ İnsülin direncini düşürebilmek için hareketsiz yaşam tarzının terk edilerek aktif bir hayat sürülmesi gerekir. Aslında egzersiz, insülin duyarlılığını geliştirmenin en kolay yolu olabilir ki etkileri neredeyse anında görülür. (11✓) (12✓) Nitekim her gün düzenli olarak 20 dakikalık yürüyüş yapmak (ve bu sırada D vitamini almak için tekniğine göre güneşlenmek), yüzmek ve hatta ılımlı aktiviteler yapmak (ev işleriyle ilgilenmek, merdiven inip çıkmak, bahçe bakımı ile uğraşmak, dans etmek vb.) bile insülin direncini düşürmede etkilidir. Çünkü egzersizler yağ dokudaki yağın ve kandaki şekerin kaslarca kullanılmasını sağlayarak kan şekerini dengeler.
(Ayrıca Bakınız: Düzenli Spor Yapmanın Faydaları Nelerdir?)

✅ Obez veya aşırı kilolu bireyler hem şeker hastalığı hem de insülin direnci ile ilişkili diğer sağlık durumları açısından risk altındadırlar. Öyle ki insülin direnci şiddetlendikçe bel çevresi genişlemekte ve bu durum da zamanla insülin direncini tetikleyerek adeta kısır bir döngüye yol açmaktadır. Bu sebeple beli geniş olan ve vücut kitle indeksi riskli aralıkta olan bireylerin özellikle ana organların çevresinde biriken yağları (göbek vb.) egzersiz ve diğer yöntemlerle eritmesi gerekmektedir. Özellikle de egzersizlerle kandaki insülini kaslara emdirmek akıllıcadır.
(Ayrıca Bakınız: Vücut Kitle İndeksi Nedir? [BMI Hesaplayıcı])

✅ Sadece egzersiz ve sağlıklı besleme ile insülin direnci ciddi oranlarda düzeltilebilir. Ancak buna ek olarak uyku dengesinin sağlanması önem taşımaktadır. (13✓) Çünkü uyku vücudun enerji dengesinin sağlanmasında çok önemlidir. Uykuda salgılanan leptin hormonu sayesinde besin depolanmasının ve açlığın azaldığı, uykusuz kalındığında ise salgılanan stres hormonu kortizol yüzünden iştahın arttığı ve besinlerin daha çok depolandığı görülmüştür. Bu sebeple yeterli sürede tekniğine uygun olarak uyunmalıdır. Bu sadece insülin direnci tedavisine değil aslında vücudun birçok fonksiyonuna katkıda bulunan önemli bir yaşam tarzı değişikliğidir.
(Ayrıca Bakınız: Biyolojik Saat Nedir? Ne İşe Yarar? Nasıl Sağlıklı Olur?)

✅ İnsülin direncini düşürmek için sigara tüketimine son verilmelidir. (14✓) Ayrıca kan bağışı yapmak da insülin duyarlılığını artırabilir (yani insülin direncini kırabilir). (15✓) (16✓) (17✓) En önemlisi stresi azaltmak ve yönetmek insülini direnciyle mücadelede kritik bir rol oynar. (18✓) (19✓) Çünkü stres hormonları kortizol ve glukagon kan şekerini yüksek düzeyde tutarak insülin direnci gelişimini desteklemektedir. Bu sebeple meditasyon, nefes egzersizleri, düzenli uyku ve (ağır egzersizler olmayan) fiziksel aktiviteler gibi sağlıklı yollarla stres düzeyi azaltılmalıdır.
(Ayrıca Bakınız: Stresin Zararları Ve Stresle Başa Çıkma Yolları)
(Ayrıca Bakınız: Ruh Sağlığı Nedir? Ruh Sağlığı Nasıl Korunur?)