Sağlıklı Yaşam

Biyolojik Saat Nedir? Ne İşe Yarar?

Biyolojik saat nedir? Her gün biz farkında olmadan vücudumuzun adeta her hücresinde en kritik işleri düzenleyen bu saatin asıl görevi nedir, ne işe yarar hiç merak ettiniz mi?

Gelin bu sorulara hep birlikte tatmin olabileceğimiz şekilde cevaplar arayalım, daha doğrusu cevaplarını nokta atışı örnekler üzerinden verelim.

-Reklam-

Biyolojik Saat Nedir?

TechnoGezgin.com Soru
1) Hiç akşam yatarken sabah şu saatte kalkmam lazım diye kendinize telkinde bulunup, ertesi gün nokta atışı o saatte kalktığınız oldu mu?

2) Akşamları uykunuzun gelmesinin temel sebebi yorulmanız mı? Eğer öyle ise gün içerisinde yorucu işler yaptığımızda neden o kadar çabuk uykumuz gelmiyor?

3) Sabahları uyanmanızı sağlayan şey baş ucunuzdaki alarm mı? (Alarma rağmen uyanmayan arkadaşları istisna tutuyoruz :D)

Elbette bunların hiçbirisi, evet hiçbirisi tesadüfi olaylar değil. Ve bilin bakalım tüm bunları kim yapıyor?

Evet, doğru cevap biyolojik saat sayesinde oluyor bu. Bu durumda akıllara şu soru gelir, peki biyolojik saat nedir?

Biyolojik Saat Nedir Ne İşe Yarar - Rehber
Biyolojik Saat Nedir Ne İşe Yarar – Rehber

Biyolojik Saat Nedir? Vücudunuzda her hücresinde işleyen bir saat gibidir. Kimi vücut fonksiyonlarımızın doğru zamanlarda doğru miktarlarda işlemesini sağlayan bir yapıdır.

-Reklam-

         

Evet, canlıların günlük, aylık, yıllık, mevsimsel tekrar eden ritmleri vardır. Bu ritmler sayesinde vücudumuzdaki olayları ve döngüleri düzenleriz. (Detaylı Bilgi İçin: Kronobiyoloji Nedir – Google)

Aslında vücudumuz da böyle bakınca çalışma prensibi olarak bir bilgisayara benzer. Biyolojik saat dediğimiz yapı da bilgisayarın zamanlayıcısı gibidir. Gelin çeşitli alanlardan örnekler üzerinden gidelim…

Biyolojik Saat Ne İşe Yarar?

– Olduğumuz ortama ayak uydurmamızı, (Dönemlik)
– Aç kalmamamızı,
– Uyuyup uykudan kalkabilmeyi, (Günlük)
– Bitkilerin yılda bir kez çiçek açmasını, (Yıllık)
– Organlarımızın doğru saatlerde doğru miktarlarda çalışabilmesini,

-Reklam-

Biyolojik Saat Nasıl İşler
Biyolojik Saat Nasıl İşler

– Konforlu bir hayata sahip olabilmeyi,
– Hormonların doğru bir şekilde salgılanmasını, (Günlük, Haftalık, Mevsimlik Hepsine Örnek)
– Kadınlarda menstrüasyon döngüsünü, (Aylık)
– Ve hatta çiftleşmeyi bile,
– Ve nicelerini…

Biyolojik saatlerimize borçluyuz. Biyolojik saat nedir sorusunun cevabının daha iyi anlaşılabilmesi için mükemmel bir örnek verelim.

Malumunuz biyolojik saat dönem dönem çalışıyor. Gerek günlük periyotlarla, gerek yıllık periyotlarla…

Örnek: Mesela kışın titreyerek hareket sonucu daha vücudun ısı üretip kendini ısıtması, veyahut yazın aşırı sıcakta terleyip kendini soğutmasında biyolojik saatin etkisi yadsınamaz.

-Reklam-

         

Bilmeyenler İçin: Ter buharlaşırken vücuttan ısı aldığı için vücudun soğumasını sağlar.

Biyolojik Saat Nedir Ne İşe Yarar
Biyolojik Saat Nedir Ne İşe Yarar

Hangi Canlılarda Biyolojik Saat Var?

Biz şimdiye kadarki örnekleri her ne kadar insanlar üzerinden vermiş olsak da hayvanlar ve bitkiler başta olmak üzere pek çok canlıda biyolojik saat bulunmaktadır.

Örnek: Mesela sizce kuşların her sene aynı dönemlerde göç etmesi tesadüf müdür? İklim değişikliği ve dünyanın manyetik kutuplarının kayması gibi günümüz (2020) sorunlarına rağmen kuşların çoğunun hala başarıyla göç edebilmeleri sizce tesadüf müdür?

TechnoGezgin.com Soru
Bu arada iklim değişikliği olayının en önemli sebeplerini merak ediyorsanız; şu yazımıza göz atabilirsiniz:
Videolu Anlatım: İsraf Nedir – İsraf ve Çevre Kirliliği İlişkisi

Tabi hayvanlar 21. yüzyıl insanı gibi takvimlere, alarmlara, ajandalara değil; kendi içlerinde adeta kusursuz bir şekilde çalışan biyolojik saatlerine güvenirler.

Aslında televizyonlarda, şurada burada uzmanlar neden içinizden geleni yapın diyor sanıyorsunuz? (Ölçüyü kaçırmamak koşuluyla tabi) Yanlış anlaşılmalara mahal vermemek için bir örnek verelim.

-Reklam-

Örnek: Yemeği her akşam 6’da, 7’de aynı saatte yemek zorunda değilsiniz. İçinizdeki biyolojik saat sizin için ihtiyacınız olduğunuz anda size açlık mesajının iletilmesini sağlayacaktır.

Biyolojik Ne İşe Yarar
Biyolojik Ne İşe Yarar

Ya Biyolojik Saat Bozulursa?

Oxford Üniversitesinden biyolojik saat uzmanı Profesör Russel Foster “Bu sistemi bir kez bozduğumuzda metabolizmamız üzerinde etkisi çok büyük olur” diyor.

Neden mi? Mesela uzun bir araba veya uçak yolculuğundan sonra başka bir şehre veya ülkeye gittiğinizde ne hissedersiniz?

Hislerimiz kapanır, afallarız, uyku düzenimiz bozulur. Bunun sonucunda daha da sarpa sarar durumumuz. Hatta bazılarımızda iştah sorunları dahi görülebiliyor.

İşte canlılardaki biyolojik saat bozulduğu zaman da benzer etkiler meydana geliyor. Hatta bu bozulmanın boyutu arttığında durum da o denli ciddileşiyor. Gelin bunu da yine bir örnek üzerinden pekiştirelim.

Örnek: Az önce kuşların biyolojik saatleri sayesinde başarılı bir şekilde göç etmesinden bahsetmiştik. Ama aynı zamanda çeşitli etmenlerden ötürü bu yapıların bozulmasından dolayı yollarını bulamamalarından da… Tabi bunun sonucunda da kuş ölümleri artıyor…

-Reklam-

Göçmen Kuşlar
Göçmen Kuşlar

Bu arada yaşlandıkça biyolojik saatlerimizin değiştiğini ve daha dikkatli olmamız gerektiğini de belirtelim. Mesela yaşlı insanların yetişkinlere göre daha az uykuya ihtiyaçları vardır.

Sağlıklı Bir Biyolojik Saat İçin…

1) Uyku Düzeni

# Uyku düzenine dikkat etmek gerekir. Maalesef ki, hafta içi az uyuyup bu durumu hafta sonu çok uyuyarak telafi etmeye çalışmak dengesizliğe yol açar.

# En ideal uyku süresi 22:00 ile 02:00 arasıdır. Zira dinlenmiş olmamızı sağlayan melatonin hormonu özellikle bu saatlerde salgılanır.

# Tabi bu saatlerde uykuda değilsek bile karanlıkta olmamız gerekiyor. Zira bu hormon karanlıkta salgılanır. Buna dikkat etmezsek ertesi sabah tabiri caiz ise kılımızı kıpırdatmaya halimiz olmaz.

# Uykudan bir saat evvel ışıkları olabildiğince kapatmanız ve elinizdeki telefon / bilgisayar veyahut karşınızdaki televizyonun parlaklığının olabildiğince kısık olması da ayrıca önerilir. (Kolayca uykuya dalabilmek için)

Karanlık Odada Uyku
Karanlık Odada Uyku

# Gündüz uykusundan uzak durun. Tabi bu gün içerisinde 20-30 dakikalık şekerlemeler yapmayacağınız anlamına gelmez.

# Doğru uyuma pozisyonu önemlidir.

Doğru Uyuma Pozisyonu Biyolojik Saat İçin Faydalıdır
Doğru Uyuma Pozisyonu Biyolojik Saat İçin Faydalıdır

2) Biyolojik Saat Güçlendirmek İçin

– Biyolojik saat güçlendirmek ister misiniz? O zaman her gün olabildiğince aynı saatlerde aynı işleri yapıp vücudunuzu bu duruma adapte etmeye çalışın.

-Reklam-

         

– Her gün aynı saatte kalkmaktan zorluk yaşıyor iseniz, yattığınız odanın perdelerini kapatmayın. Sadece kahve içmek kesinlikle doğal bir çözüm olmayacaktır.

– Ne kadar güneş ışığı beyninize ulaşırsa melatonin hormonun etkisi o kadar azalacaktır.

– Hatta sabahları güneş ışığını alabilmek adına yapacağınız mini bir yürüyüş de şahane olacaktır.

Güneş Işığının "Biyolojik Saat"e Faydaları Büyüktür
Güneş Işığının “Biyolojik Saat”e Faydaları Büyüktür

3) Sıkça Yapılan Hatalar

# Araştırmalara göre sabahları yapılan spor ve egzersizler ertesi gece daha verimli bir uyku almanıza sebep verir. Üstelik vücut sıcaklığınız fazla olduğu için kaslarınızın sağlığı açısından da bu durum iyidir.

TechnoGezgin.com Soru
Spor meselesini merak edenlere şu üç yazıyı okumalarını öneriyoruz:
(1) Sporun Faydaları: İsteğinizi Arttıracak Bir Yazı)
(2) Kas Ağrısı (Hamlama) Nasıl Geçer?)
(3) Kaslar Nasıl Büyür? Doğru Bilinen Yanlışlar)

# Fakat yatmadan önceki saatlerde egzersiz yaparsanız, uykunuz kaybolacağı için biyolojik saat sağlığını bozarsınız.

# Yatmadan önce yemek de yemeyin. Hem uykunuzu kaçırır, hem de gece uykunuzu sabote eder. Akşam aşırı baharattan ve özellikle kafeinden de ayrıca uzak durunuz.

# Bilgisayarlar, cep telefonları, televizyonlar beynin melatonin salgısını engelleyen mavi bir ışık yayarlar. Geceleri bu cihazlar başında fazla vakit geçirmeyin, aksi taktirde uykunuz kaçar. (Mesela uyumadan 1 saat önce bırakmak idealdir)

-Reklam-
Telefon Işığından Kaçının
Telefon Işığından Kaçının

4) Gece Çalışmak Zorunda Olanlar

Okul sınavınız mı var? Yoksa üniversite sınavına hazırlık sürecinde misiniz? Veya yarınki ihaleye mi çalışıyorsunuz? Bahaneniz her ne olursa olsun gerçekten çalışmak iseniz biyolojik saat sağlığı için şunlara özellikle dikkat ediniz:

– Uyanır uyanmaz parlak ışıklar altında kalın, şok etkisi yaşayın. (Yüze soğuk su çarpmak gibi mesela)
– İş yeriniz veya okulunuzda da aynısı geçerlidir. (Mantığını üstte anlattık)
– Kısa bir yürüyüş / egzersiz de faydalı olabilir.

5) Sabah Eve Dönüyorsanız…

Polisler, özel harekat timleri vesaire… Biz rahatça uyuyalım diye nöbette olan siz kıymetli personelimize de biyolojik saat sağlığı için şu önerileri sunabiliriz:

– Eve dönerken güneş gözlüğü takın ki uykunuz açılmasın.
– Yatak odanızda öyle perdeler olsun ki, ışığı geçirmesin. (Ki evde ışığa maruz kalmadan güzelce dinlenebilesiniz)

Biyolojik saat olayının detaylarını ortaya çıkaran bilim insanlarının 2017 Nobel Tıp ödülüne layık görüldüklerini de ayrıca belirtelim.

Biyolojik saat kavramını bulup Nobel ödülünü alan bilim adamları
Biyolojik saat kavramını bulup Nobel ödülünü alan bilim adamları

Bunları Öğrenince Elime Ne Geçecek?

Günlük yaşamımızdaki aktiviteleri biyolojik saatimize göre düzenlersek; hem daha sağlıklı, hem daha mutlu, hem de daha huzurlu oluruz. Uzun yaşam da cabası olur.

Bakın bu konuyu araştırırken bulduğum çok güzel bir örneği sizlerle paylaşmak istiyorum:

Beyin: Sabah saat 10.00-12.00 arasında mental performansımızın en iyi olduğu dönem ve saat 12.00 ile 14.00 arası problem çözme gibi yüksek beyin fonksiyonlarının en iyi olduğu dönem.

Kalp ve akciğer: Kalp ve akciğerimiz en iyi akşam saatlerinde (16.00-17.00) arasında fonksiyon gösteriyor. Yüzme veya spor egzersizlerini bu saatlerde tercih etmeliyiz.

Karaciğer: Sabah saatlerinden akşam saatlerine kadar çok iyi çalışıyor, saat 19.00 sonrası ise dinlenmeye geçiyor. Bu nedenle akşam 19.00 sonrası yemek yemekten kaçınmak lazım. 

Bağırsaklar: Kalın bağırsakların en hareketli olduğu dönem sabah saatleri, özellikle kahvaltı sonrası kabızlık çekenlerin tuvalet alışkanlıklarını bu saatlerde ayarlamalarında fayda var. İnce bağırsaklarımız da karaciğere benzer saatlerde çalışıyor, onları da yormamak için geç saatte yemek yememeye dikkat etmek lazım. 
(Kaynakça)

Not: Son olarak uzmanlardan yardım almayı unutmayın. Bu yazıda yazılanlar bilgi verme amaçlı yazılmış olup, yazılanlar uzman kontrolünde uygulamalıdır. Sorumluluk okuyucuya aittir.

-Reklam-

Technogezgin.com Bilgi
Biyolojik saat nedir” konulu yazımız hakkında eklemek istediklerinizi, sorularınızı ve (eğer varsa) yazıdaki yanlışları yorumlarda belirtebilirsiniz.

Yazıyı da yazının altındaki (logolu) paylaşım tuşlarını kullanarak gönül rahatlığı ile paylaşarak bize büyük bir iyilik yapabilirsiniz.

Kaynakça: (1) (2) (3)

Ana Sayfa: 
https://www.technogezgin.com/
Hayata Dair Özgün ve Kaliteli Yazılarımız: 
https://www.technogezgin.com/blog/

MrKaptanTR

Hacettepe Üniversitesi'nde bilgisayar mühendisliği öğrencisi, aynı zamanda technogezgin.com internet sitesinin de kurucusu. Kafaları açan, bilgi hazinelerine değer katan, bakış açılarını adeta uçuran, “Vay be, adamlar bunu da mı yapmış?” dedirtecek cinsten içerikler üretmeye çalışan birisi.

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

Başa dön tuşu
Kapalı