En Doğru Kariyer Planlaması Nasıl Yapılır?

📌 Kariyer Planlaması Nedir: Bireylerin gelecek hayatlarında ne yapmak istediklerine ve bunu nasıl başaracaklarına dair kararlar vermeleri sürecidir. Yani iş dünyasında hedeflenen noktaya ulaşmak için en uygun yolun belirlenmesi sürecidir. Bireylerin öz değerlendirmenin kritik bir unsuru olan kariyer planlaması başka bir ifadeyle bireyin kariyerindeki gelişmeleri yönetmesi sürecidir. Bu süreç hangi adımların atılması gerektiğini söyleyerek yol gösteren ve yönlendiren bir rehber gibidir. Bireyler için bu süreç kendi potansiyelini keşfetme aşamasıyla başlar, hedef ve meslek seçimi ile şekillenir, eğitim hayatında ve iş dünyasında ise ömür boyu devam eder.

Kariyer Planlaması Yapmanın Aşamaları Nelerdir?

1- Kişisel Değerlendirme Yapılması

Kariyer planlamasında ilk aşama farklı kariyer seçeneklerinin ayrıntılı olarak araştırılmasından sonra kişisel yetenekler ve ilgi alanları ile kariyer seçeneklerinin sağladığı fırsatlar arasındaki en yüksek uyumu sağlayan seçimin yapılmasıdır. Nitekim herkesin kişisel özellikleri ve mesleki eğilimleri farklı olduğu için herkesin başarılı olacağı alanlar da farklılık göstermektedir. Kariyer planlamasında önerilen yaklaşım önce alan sonra meslek seçimi yapılmasıdır. Bunu en sağlıklı şekilde yapabilmek için ilk önce güçlü ve zayıf yönlerin, fırsatların ve tehditlerin tespit edilmesi ve analiz edilmesi amacıyla kişisel SWOT analizinden faydalanmak etkili bir strateji olacaktır.
(Ayrıca Bakınız: SWOT Analizi Nedir? Nasıl Yapılır?)

Kariyer planlaması yapmadan önce hangi alanlarda iyi olunduğunun belirlenmesi; becerilerin, yeteneklerin, değerlerin ve ilgi alanlarının olası eğitim veya kariyer fırsatlarıyla eşleştirilmesi; bireysel kültürel bağlam ve dünya görüşü kapsamında (tutumlar, değerler, görüşler, inançlar gibi) olası kariyer fırsatlarının filtrelenmesi ve bütün bunlar doğrultusunda bireyin kendisi için en iyi kararı vermesi gerekir. Bu sebeple kariyer planlaması aile ve dış etkenlerin zorlamasıyla uygulanabilecek bir süreç değildir! Yine de bir mesleği kesin olarak seçmeden önce o meslek grubunun gereksinimlerini ve meslek esnasında karşılaşılabilen zorlukları öğrenmek önemlidir.
(Ayrıca Bakınız: En Doğru Meslek Seçimi Nasıl Yapılır?)

2- Kariyer Hedeflerinin Belirlenmesi

Kariyer gelişimi süreci, belirli hedeflere odaklanarak başlar. Bireyler, kısa ve uzun vadeli kariyer hedeflerini belirlemeli ve bu hedeflere ulaşmak için stratejiler geliştirmelidir. Sürekli olarak hayal kurmak yerine kalkıp hayalleri gerçekleştirmek için çalışmaya başlamak daha doğrudur. Nitekim kim olduğunuz ve kim olmak istediğiniz arasındaki fark ne yaptığınızdır ve dolayısıyla sadece düşünen değil yapan kazanır. Elbette, kariyer planlaması ve uygulaması aşamalarında finansal, sosyal vb. beklenmedik durumlarla karşılaşılabilir. Bu durumlarda planlarda aksama veya değişiklikler olabileceğini göz önünde bulundurarak karamsarlığa kapılmamak gerekir.
(Ayrıca Bakınız: En İyi Hedef Belirleme ve Planlama Stratejileri)

3- Nitelikli Bir Eğitim Alınması

Eğitim bireye ihtiyaç duyduğu bilgi, beceri, tutum ve değerleri kazandırarak bilişsel, duygusal ve fiziksel potansiyelini en üst düzeyde gerçekleştirmesini sağlar. İş dünyasındaki değişimleri takip ederek uyum sağlamanın yanı sıra yeni bilgi ve beceriler kazanmak için eğitim ve kişisel gelişim yolunda ilerlemek çok önemlidir. Çünkü bilginin efendisi olmak için çalışmanın kölesi olmak gerekir. Bu uğurda sarf edilen çaba potansiyel işverenlere öğrenmeye ve çalışmaya ne kadar motive olunduğunu gösterir. Ayrıca okulda notlar kötü olmadığı sürece, derece yapmak yerine az bulunan ancak talep gören yetenekleri ve becerileri geliştirmek bilge bir stratejidir.
(Ayrıca Bakınız: Yüksek Başarı İçin Hangi Derse Nasıl Çalışılır?)

Nitelikli okullarda kaliteli eğitimler almak önemli avantajlar sağlar. Bu her şeyden önce toplum ve iş verenler nezdinde güzel bir etiket sağlar. Ayrıca iyi okullarda vizyon sahibi ve başarılı bir öğrenci kitlesinin içinde bulunarak onlara benzeme şansı sunar. Üstelik iyi okullar öğrencilerin kendilerini daha kolay yoldan farklı alanlarda geliştirmeleri için gelişmiş olanaklara sahiptirler. Nitelikli okulların en önemli artısı ise buralarda kaliteli bir network kurmanın kolay olmasıdır. Bütün bunların doğal bir sonucu olarak iyi bir eğitim alan insanlar daha iyi iş yerlerinde çalışır ve yüksek ücretler kazanırlar fakat eğitim hiç şüphesiz para, emek ve sabır isteyen bir süreçtir.
(Ayrıca Bakınız: Eğitim Nedir? Eğitim Neden Önemlidir?)

4- Kişisel Gelişim ve Yeniliklere Uyum

​Kişisel gelişim ömür boyu süren bir yolculuk olup, adeta bireyin kendine yatırım yapmasıdır. Okulda aynı şeyleri öğrenen, aynı şeyleri yapabilen milyonlarca alternatifin arasından sıyrılarak öne çıkabilmek ve hatta eşsiz bir hale gelebilmek için kendini geliştirmek ve değişen şartlara uyum sağlayabilmek şarttır. Ayrıca öğrenmeye açık olmak, sabit fikirli olmak yerine yeni bakış açıları kazanıp olaylara farklı pencerelerden bakmaya çalışmak, tecrübeli büyüklerin uyarılarına kulak vermek, hataları analiz edip ders çıkarmak kaydıyla hata yapmaktan çekinmemek, ayrıca sektördeki ve iş yerindeki gelişmeleri ve yenilikleri takip etmek başarılı olmayı sağlayacaktır.
(Ayrıca Bakınız: Kendini Geliştirmenin En Etkili Yolları Nelerdir?)

Hayattaki en pahalı şey tecrübedir çünkü tecrübe kazanmak için kaybetmek gerekir. İnsanlar genellikle bedel ödemedikleri kazanımlara değer vermediği için, tecrübe kazanmanın en etkili yolu doğrudan yaşayarak öğrenmek olsa da yine de yetkin ve güvenilir insanların dediklerine ve uyarılarına kulak vermekte de büyük faydalar bulunmaktadır. Ayrıca günümüz toplumunda ve iş hayatında başarılı olabilmek için gerekli olduğu belirlenen geniş bir bilgi, beceri, çalışma alışkanlıkları ve karakter özellikleri kümesi olan 21. yüzyıl becerilerini geliştirmek ve bunları başarmak için de öğrenmeyi öğrenmek hayatın her alanında büyük avantajlar sağlayacaktır.
(Ayrıca Bakınız: 21. Yüzyıl Becerileri ve Geliştirme Yolları)

5- Olası İş Fırsatlarının Araştırılması

Bireylerin kendilerini geçindirebilmeleri için maaşlı işlerden geçici işlere, pasif gelir kazandıran modellere, serbest çalışmaya, hatta girişimciliğe kadar para kazanmalarının pek çok farklı yolu bulunur. İnsanların sadece temiz hava satarak bile çok güzel paralar kazanabildiği dünyamızda sorunsuz şekilde para kazanmak için, bilinmeyen işlerde risk almak yerine yetenekli ve güçlü olunan alanlara yönelerek o sektörlerdeki iş fırsatlarını araştırmak isabetli olacaktır. Ortalama bir insan iş hayatına ilk adımı staj deneyimleri ile atmakta olup, başarılı geçen bir staj dönemi sonrasında iş teklifi alma yoluyla iş hayatının ilk kapısının da açılabileceği unutulmamalıdır.
(Ayrıca Bakınız: En Kolay Nasıl Para Kazanılır? [Rehber])

Kariyer planlamasında hedefiniz para kazanmaktan ibaretse, saatlerinizi ücret karşılığı satmak yerine bir değer satmaya veya para için çalışmak yerine; parayı ve başkalarını kendiniz için çalıştırmaya odaklanabilirsiniz. Kendinizi bir iş teklifi bekleme zahmetinden kurtararak, üstelik bir işverene karşı sorumlu olmadan da tutkulu olduğunuz ve nasıl yapılacağını bildiğiniz işleri yapabilirsiniz. Başarılı girişimciler yüksek kâr ve büyüme fırsatlarıyla ödüllendirilirler. Mesela 1850’lerde Kaliforniya’daki altına hücum döneminde bile kürek satanlar altın arayanlara göre daha zengin olmuştur. Tabi bunun riskli olduğu ve herkesin girişimci olamayacağı da göz ardı edilemez. Bu sebeple okullarda zengin olmanın değil, iyi bir çalışan olmanın sırları öğretilir.
(Ayrıca Bakınız: Girişimcilik Nedir? Nasıl Girişimci Olunur?)

6- Ağ Oluşturulması ve İletişim Becerilerinin Geliştirilmesi

Eğitim yıllarından başlayarak, iş dünyasından önemli isimlerle güzel ilişkiler kurarak bir ağ inşa etmek kariyer basamaklarını daha kolay tırmanmayı sağlayan özel fırsatlar ve iyi bir rehberlik sağlar ancak burada önemli olan referansların niceliği değil niteliğidir. Bireylerin rakiplerinin arasından sivrilerek ilgili sektörlerden önemli isimlerin dikkatini çekebilmeleri için bilgi, beceri, deneyim, iş ahlakı ve bağlantılar gibi kimsenin kendilerinden alamayacağı şeyleri (gerekirse tırnaklarıyla kazıyarak) biriktirmeye çalışmaları önerilir. Bu aşamada başarılı olmak hususunda iletişim, ikna, iş birliği ve çatışma çözme becerilerini geliştirmek hayati bir rol oynamaktadır.

7- Öz Geçmiş ve İş Portföyü Hazırlanması

Öz geçmiş (CV) bir insanın hayatını, yeteneklerini, iş yapma gücünü, tecrübelerini ve kişisel bilgilerini ortaya koyan belgeyken; portfolyo bir kişinin çalışmalarını, becerilerini ve başarılarını sergileyen materyallerin bir koleksiyonudur. Bunlar bireyin o güne kadar yaptığı ve başardığı şeylerin bir özeti gibi olup, genellikle profesyonel veya akademik ortamlarda kullanılırlar. Etkili bir şekilde öz geçmiş ve iş portföyü oluşturmanın yanı sıra, profesyonel bir şekilde çevrim içi profil ve itibar yönetimi yapmak piyasadaki yüksek rekabette mevcut çoğunluktan sıyrılarak işe alım uzmanlarının dikkatini çekmek konusunda adeta bir anahtar görevi üstlenmektedir.
(Ayrıca Bakınız: Öz Geçmiş (CV) Nedir? Öz Geçmiş Nasıl Hazırlanır?)

8- İş Görüşmeleri ve Mülakatlara Katılmak

İş görüşmesi, işverenin ‘özgeçmişinde bir pırıltı gördüm, gel ve sana bir iş teklifi sunmam için beni ikna et’ davetidir. İş görüşmelerinde yapılan hatalar yüzünden birey, tam kendisine biçilmiş kaftan olan ve gayet iyi başarabileceği bir işi bile elinden kaçırabilir. İş görüşmelerini başarıyla tamamlamak için, ilgili işi başarılı bir şekilde yapabilmek için gereken bilgi, beceri ve yeteneklere sahip olunduğunun yanı sıra kişisel tutum, motivasyon ve değer yargılarının işte başarılı olmayı sağlayacağı gösterilmelidir. Bu sebeple iş görüşmesi ve mülakat tekniklerinin öğrenilmesi ile kendini etkili bir şekilde ifade etme becerisinin geliştirilmesi isabetli olacaktır.
(Ayrıca Bakınız: İş Görüşmesinde Dikkat Edilmesi Gerekenler)

9- Kariyer İlerlemesi ve İş Yaşam Dengesi

Kariyer gelişimi; bir bireyin iş yaşamında ilerlemesini, yeteneklerini geliştirmesini ve uzmanlık alanlarını genişletmesini ifade eder. İş hayatındaki başarı daha çok kazanç, daha konforlu bir yaşam ve daha fazla saygınlık gibi avantajların yanı sıra mutluluk, memnuniyet ve kendini ispatlama gibi pozitif duyguları da beraberinde getirmektedir fakat kariyerde anlık parlamalar yerine sürdürülebilir bir başarı sağlamak kolay değildir. Öyle ki kariyer basamaklarını başarıyla tırmanmak, çalışanların rekabet dolu bir ortamda zorlu sınavlar vermelerini gerektirir. Bu, ne yazık ki ter dökmeden, çaba göstermeden ve fedakarlık yapmadan mümkün olmamaktadır.
(Ayrıca Bakınız: Nasıl Başarılı Olunur? [Başarının Sırrı])

Düzenli olarak iş performansının değerlendirilmesi ve geri bildirim toplanması bireyin güçlü yönlerini ve geliştirmesi gereken alanları belirlemesine yardımcı olur. Yapılan değerlendirmeler bireyin hayatı şekillendikçe kariyer gelişimi stratejilerini revize etmesine olanak sağlar. Yüksek pozisyonlara terfi alma, yeni bir iş yerine veya sektöre geçiş yapma veya kendi işini kurma gibi adımlar atılabilir fakat sektör veya meslek değiştirmek risklidir ve işine sadık olmak liyakatin kritik bir parçasıdır. Zaten sıkça işyeri değiştirmek, güvensizlik aşıladığı için işe alınmamak için bir başına yeterlidir. Ayrıca iş ve özel hayat arasında denge kurulması şarttır. İş, özel hayat ve aileyi birbirinden ayırmak riskleri dağıtarak iş tatminini ve genel yaşam memnuniyetini artırır.
(Ayrıca Bakınız: İyi Bir Aile Mi Yoksa İyi Bir Kariyer Mi?)

10- Kaliteli Yaşam ve Emeklilik Planlaması

Hayat, gelecek için bir şeyler planlanırken yaşanan diğer şeylerdir. Kaliteli bir yaşam okul-ev döngüsünde sıkışmak veya sabahtan akşama iş kovalamak demek değildir. Hayat gerekirse güzel bir gelecek için fedakarlık yapmaktan çekinmeden her anı doya doya yaşayabilmektir. İnsanın, hayattaki her dönemin avantajlarının ve dezavantajlarının farkında olarak ve geçmişin bir daha geri gelmeyeceğinin de bilincinde olarak bu hayatı pişmanlıklarla terk etmek yerine kendi hayallerini gerçekleştirmeye ve hayatın farklı renklerini tatmaya ihtiyacı vardır. Ayrıca kariyerin sonlarına yaklaşıldığında, emekliliğe geçiş sürecinin ve emeklilik sonrası yaşamın finansal, duygusal ve sosyal açılardan sağlıklı bir şekilde planlanmasını yapmak çok önemlidir.

Başarılı bir kariyer sahibi olmak için bu prensipleri anlamak ve uygulamak gerekir. Bu adımlar genel bir rehber olarak düşünülebilir, ancak her bireyin kariyer yolu farklıdır ve bu adımların kişisel özelliklere göre uyarlanması gerekir. Ayrıca yazıda verilen bilgiler ve yapılan tespitler her koşulda veya durumda geçerli olmayabilir. Farklı deneyimler yaşamış olabilirsiniz fakat istisnalar kaideyi bozmaz. En önemlisi de bir kişinin muhteşem bir geçmişinin olmamasının, onun asla muhteşem bir geleceğe sahip olmayacağı anlamına gelmediği unutulmamalıdır.
(Ayrıca Bakınız: İnsanın Kendi Ayakları Üzerinde Durmasının Önemi)